Küresel gıda fiyatları 4 yılın zirvesinde

ANKARA - BHA

Küresel gıda fiyatları, olumsuz hava koşulları, jeopolitik gerilimler ve ticaret yollarındaki aksamaların etkisiyle yaklaşık son 4 yılın en yüksek seviyesine çıktı. Gıda ve gübre piyasalarında Orta Doğu’daki çatışmalar, Rusya-Ukrayna Savaşı nedeniyle Karadeniz’de yaşanan sevkiyat sorunları, enerji maliyetlerindeki artış ve aşırı hava olayları fiyatlar üzerinde baskı oluşturuyor.

Kızıldeniz ve Babulmendeb Boğazı’ndaki güvenlik riskleri nedeniyle bazı taşımacılık şirketlerinin rotalarını Ümit Burnu üzerinden uzatması da teslimat sürelerini artırıyor. Bu durum yakıt, navlun ve sigorta maliyetlerinin yanı sıra enerji, gübre, tahıl ve diğer gıda ürünlerinin taşıma maliyetlerini yukarı çekiyor.

Gıda fiyatları Kasım 2022’den beri en yüksek seviyede

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütünün (FAO) verilerine göre Gıda Fiyat Endeksi, ağustosta aylık yüzde 1,9 artarak 133,3 puana yükseldi. Böylece endeks, Kasım 2022’den bu yana en yüksek seviyesine ulaştı. Küresel gıda fiyatları yıllık bazda da yüzde 2,5 arttı ancak Mart 2022’de Rusya-Ukrayna Savaşı’nın başlamasının ardından ulaşılan tarihi seviyenin altında kaldı.

Ağustosta endekste yer alan tahıl, bitkisel yağ, et, süt ürünleri ve şekerin tamamında fiyat artışı görüldü. Şeker fiyatları aylık yüzde 11,9 yükselerek Haziran 2025’ten bu yana en yüksek seviyesine çıktı.

Şeker fiyatlarındaki artışta Avrupa Birliği’nde sıcak ve kurak hava nedeniyle şeker pancarı veriminin düşeceği beklentisi, El Niño’nun Asya’daki üretime yönelik etkileri, Brezilya’nın orta-güney bölgesindeki üretim kaybı ve Hindistan’ın gümrüksüz ham şeker ithalatı kararı etkili oldu.

Aynı dönemde tahıl fiyatları yüzde 2,2, süt ürünleri yüzde 2,3, et fiyatları ise yüzde 1 arttı.

Buğday ve mısır fiyatları da yükseldi

Buğday fiyatları, Karadeniz’deki ihracat sorunları ile Avrupa’daki sıcak ve kurak hava koşullarının etkisiyle ağustosta aylık yüzde 2,6, yıllık yüzde 15 arttı.

Mısır fiyatları ise ABD ve Avrupa Birliği’ndeki üretime ilişkin endişeler, yem ve etanol talebindeki artış ile Ukrayna’nın ihracatında yaşanan aksamalar nedeniyle yüzde 2,5 yükseldi. Pirinç fiyatlarında ise yüzde 0,5 artış kaydedildi.

Bitkisel yağ fiyatları da güçlü ithalat talebi ve Güneydoğu Asya’da El Niño nedeniyle üretimin olumsuz etkilenebileceğine ilişkin endişelerle son üç aydaki yükselişini sürdürdü ve Haziran 2022’den bu yana en yüksek seviyesine ulaştı.

Küresel tahıl üretiminde düşüş bekleniyor

FAO, küresel tahıl üretiminin bu yıl geçen yıla göre yüzde 2 azalarak 2 milyar 980 milyon tona gerilemesini bekliyor.

Dünya genelinde mısır üretiminin 1 milyar 309 milyon ton, buğday üretiminin 810,7 milyon ton ve pirinç üretiminin 553,1 milyon ton seviyesinde gerçekleşeceği tahmin ediliyor.

Küresel tahıl stokları halen makul seviyelerde bulunsa da üretim ve ticarette yaşanan gerilemenin piyasalardaki arz endişelerini artırdığı belirtiliyor.

Gübre fiyatları zirveden geriledi

Dünya Bankası verilerine göre küresel gübre fiyatları, yılın ikinci çeyreğinde ulaştığı zirve seviyelerden son dönemde geriledi. Ancak fiyatlar halen yüksek seviyelerini koruyor.

Küresel gübre fiyat endeksi, haziranda 156,1 puan seviyesindeyken ağustosta 146,4 puana geriledi. Böylece endekste haziran-ağustos döneminde yüzde 6,2, yalnızca ağustosta ise yüzde 1,9 düşüş görüldü.

Ürenin ton fiyatı aynı dönemde yüzde 13,9 azalarak 453,1 dolardan 390 dolara geriledi. Triple süper fosfatın (TSP) ton fiyatı yüzde 4,2 düşüşle 735,6 dolardan 704,4 dolara, potasyum klorürün fiyatı ise yüzde 3,9 gerileyerek 402,5 dolardan 386,9 dolara indi.

Buna karşılık diamonyum fosfatın (DAP) ton fiyatı yüzde 1,2 artarak 783,8 dolardan 793,5 dolara yükseldi. Fosfat kayanın ton fiyatı da yüzde 8,3 artışla 156,9 dolardan 170 dolara çıktı.

Gübre fiyatlarında 2026 beklentisi

Üre fiyatlarındaki gerilemede, Orta Doğu’daki çatışmaların ilk döneminde ortaya çıkan arz endişelerinin kısmen hafiflemesi etkili oldu. Hürmüz Boğazı üzerinden yapılan sevkiyatlarda yaşanan aksamalar nedeniyle küresel üre arzının önemli bölümünün kesintiye uğrayabileceği endişesi, yılın ikinci çeyreğinde fiyatların hızlı yükselmesine neden olmuştu.

Alternatif üreticilerin ihracatlarını artırması, Rusya ve ABD’nin pazardaki payının yükselmesi ve ithalatçı ülkelerin tedarik kaynaklarını çeşitlendirmesi arz üzerindeki baskıyı azalttı. Yüksek fiyatlar nedeniyle bazı alıcıların gübre alımlarını ertelemesi veya azaltması da üre fiyatlarındaki düşüşte etkili oldu.

Dünya Bankası, Orta Doğu’daki çatışmaların enerji ve gübre piyasalarına etkisi nedeniyle gübre fiyatlarının 2026 genelinde ortalama yüzde 31 artmasını bekliyor. Kurum ayrıca gübrenin çiftçiler açısından erişilebilirliğinin 2022’den bu yana en düşük seviyeye gerilemesini öngörüyor.

Yüksek enerji maliyetleri, Hürmüz ve Babulmendeb boğazlarında gemi trafiğindeki aksamalar, El Niño bağlantılı hava koşulları, Karadeniz ticaretindeki belirsizlikler ve fosfat arzındaki sıkışıklığın gelecek dönemde küresel gıda fiyatları üzerinde yukarı yönlü risk oluşturmaya devam edebileceği değerlendiriliyor.